MENI

MENI

Uzbudljiva hronologija Novog Sada: Događaji koji su obeležili istoriju grada

Novi Sad danas slavi 273. rođendan. Na današnji dan, 1. februara 1748. godine carica Marija Terezija dodeljuje mu status slobodnog kraljevskog grada, i daje mu ime Novi Sad, Neoplanta, Neusatz, Ujvidek.

Mnogo šta se promenilo otkako je Novi Sad dobio svoje ime, grb i pravo na samoupravu. Ova uzbudljiva hronologija podsetiće vas na najznačajnije događaje koji su tokom prethodne 273 godine obeležili naš grad.

Pročitajte i: Uzbudljiva hronologija: Novi Sad pre Novog Sada

Uzbudljiva hronologija Novog Sada

1748.

1. februara carica Marija Terezija dodeljuje mestu status slobodnog kraljevskog grada nazvavši ga Novi Sad, Neoplanta, Neusatz, Újvidék.

1748.

1785.

Zaharije Orfelin, jedan od najznačajnijih predstavnika barokne umetnosti kod Srba, preminuo je u Novom Sadu.

1785.

1789.

Reformator car Josif II otvara u Novom Sadu prvu multukonfesionalnu gimnaziju. 

1789.

1790.

Osnovano je Građansko streljačko društvo, prva sportska družina u Novom Sadu.

1790.

1809.

Vuk Karadžić, tvorac najsavršenijeg fonetskog pisma na svetu, boravi u Novom Sadu. 

1809.

1813.

Vođa Srpske revolucije, vožd Karađorđe Petrović, interniran je na Petrovaradinskoj tvrđavi. 

1813.

1819.

Pavel Jozef Šafarik, otac moderne slavistike i jedna od najznačajnijih ličnosti u istoriji Slovačke, dolazi u Novi Sad kako bi postao direktor današnje gimnazije „Jovan Jovanović Zmaj”.

1819.

1824.

Pokrenut je Letopis Matice srpske, najstariji književni časopis u Evropi.

1824.

1843.

Kneginja Ljubica, supruga drugog vođe Srpske revolucije, Miloša Obrenovića, preminula je u Novom Sadu. 

1843.

1845.

Prateći evropski trend obeležen idejom buđenja naroda i kulturnog preporoda, osniva se Srpska čitaonica, važno mesto kulturnog delanja u gradu. 

1845.

1847.

Johan Štraus II, austrijski kompozitor, poznat i kao „kralj valcera”, boravi u Novom Sadu.

1847.

1848.

Novi Sad je posetio reformator i borac za oslobođenje balkanskih naroda, srpski knez Mihailo Obrenović

1848.

1849.

Tokom revolucija širom Evrope, posle bombardovanja, uništeno je dve trećine Novog Sada.

1849.

1852.

Car Franc Jozef I posetio je Novi Sad gde je prisustvovao pravoslavnoj liturgiji u Almaškoj crkvi i misi u Petrovaradinu. 

1852.

1856.

Narodni tribun Svetozar Miletić doseljava se u Novi Sad i ostaje upamćen kao najčuveniji gradonačelnik Novog Sada. 

1856.

1861.

Pisac srpske nacionalne himne Bože pravde, Jovan Đorđević, inicirao je osnivanje najstarijeg nacionalnog teatra – Srpskog narodnog pozorišta.

1861.

1862.

Novi Sad je bio plodno mesto za formiranje jednog od najpoznatijih srpskih slikara i pesnika, Đure Jakšića

1862.

1864.

Matica srpska, jedno od najstarijih udruženja građana u Evropi, preteča drugih slovenskih ustanova sabornog karaktera, osnovana 1826. godine, seli se iz Budimpešte u Novi Sad.

1864.

1866.

U Novi Sad se doselio Laza Kostić, najveći pesnik srpskog romantizma i jedan od prvih, i do današnjih dana, najboljih prevodilaca Šekspirovih dela, akademik, političar, diplomata, novinar, sportista i doktor prava. 

1866.

1871.

Jedna od prvih razglednica na svetu izašla je u listu čiji je vlasnik bio Novosađanin i najčuveniji dečji pesnik u Jugoistočnoj Evropi – Jovan Jovanović Zmaj

1871.

1876.

Josif Runjanin, samouki srpski kompozitor i autor ode srpskom junaštvu „Rado ide Srbin u vojnike” i hrvatske himne „Lijepa naša domovino”, kao penzionisani oficir austrougarske vojske, doselio se u Novi Sad. 

1876.

1892.

Novosađani, ubrzo nakon Londona, Pariza i drugih velikih gradova u Evropi, dobijaju prvo električno osvetljenje. 

1892.

1896.

Na prvoj Olimpijadi u Atini, Novosađanin Momčilo Tapavica osvaja bronzanu medalju u tenisu.

1896.

1897.

Prva filmska projekcija u Novom Sadu održana je samo dve godine posle premijere braće Limijer u Parizu.

1897.

1902.

Miloš Marić, jedan od pionira moderne genetike, maturirao je u novosadskoj gimnaziji „Jovan Jovanović Zmaj”.

1902.

1904.

Branislav Nušić, najčuveniji srpski komediograf i pisac, postaje upravnik Srpskog narodnog pozorišta. 

1904.

1905.

Srpska naučnica, Mileva Ajnštajn (rođ. Marić) prvi put sa suprugom Albertom Ajnštajnom, budućim nobelovcem, posećuje svoj rodni grad.

1905.

1909.

Završena je izgradnja jedne od najlepših i najvećih sinagoga u Srednjoj Evropi. 

1909.

1910.

Puštena je u rad elekrrična centrala koja omogućava dalji razvoj industrijalizacije grada.

1910.

1911.

Štrand, jedna od najlepših dunavskih plaža, otvorio je svoje kapije.

1911.

1913.

Samo deset godina od otkrića braće Rajt, u Novom Sadu se otvara aerodrom, a potom i prva fabrika aviona na Balkanu (1923).

1913.

1914.

Od početka Prvog svetskog rata, Petrovaradinska tvrđava postaje kazamat za mnoge ličnosti, pa i tada mladog vojnika Josipa Broza Tita, u budućnosti jednog od vođa svetskog radničkog pokreta i osnivača Pokreta nesvrstanih.

1914.

1918.

Novi Sad postaje deo Kraljevine Srbije, zemlje-pobednice Prvog svetskog rata. 

1918.

1919.

Novosadski kompozitor Franja Štefanović je, kao rodonačelnik prve opere na svetu u kojoj sve uloge tumače deca, napisao svoje najuspešnije delo Šumska kraljica

1919.

1922.

General Vrangel, vođa ruske carske vojske u izgnanstvu, posećuje svoje sunarodnike koji su se u velikom broju posle Oktobarske revolucije naselili u Novom Sadu i okolini.

1922.

1924.

Deset godina nakon osnivanja fudbalskog kluba Vojvodina, njegovi fudbaleri odigraće svoju prvu utakmicu na stadionu Karađorđe otvorivši vrata za dalji razvoj sportskog društva, koje će u svojoj dugogodišnjoj istoriji iznedriti velika imena evropskog i svetskog sporta.

1924.

1926.

Tagora, indijski pesnik i filozof, dobitnik Nobelove nagrade za književnost, održao je predavanje u Novom Sadu.

1926.

1927.

Milutin Milanković, tvorac najpreciznijeg kalendara na svetu, kojeg je NASA uvrstila među deset najzaslužnijih svetskih naučnika za razvoj nauke o Zemlji, završava svoju čuvenu Kroz vasionu i vekove, koju će već naredne godine u Novom Sadu objaviti Matica srpska. 

1927.

1928.

Artur Rubinštajn, jedan od najznačajnijih pijanista 20. veka, održao je koncert u Novom Sadu.

1928.

1929.

Novi Sad postaje sedište Dunavske banovine i jedan od regionalnih centara Kraljevine Jugoslavije. 

1929.

1936.

Nikola Tesla, Prometej savremenog doba, proglašen je za počasnog građanina Novog Sada.

1936.

1937.

Foto-sekcija Turističkog društva Fruška gora iz Novog Sada dobija gran-pri na svetskoj izložbi u Parizu. 

1937.

1939.

Svečano je otvorena Banska palata u Novom Sadu, koju je Fejdon, vodeći svetski izdavač u oblasti umetnosti i arhitekture, uvrstio među najznačajnije građevine sveta u XX veku, svrstavši time arhitektu Dragišu Brašovana među pionire moderne arhitekture.
1939.

1942.

Masovno pogubljenje Srba, Jevreja i Roma tokom Drugog svetskog rata u okupiranom Novom Sadu i okolini ostaće u istoriji upamćeno kao zloglasna Novosadska racija.

1942.

1944.

Novi Sad je oslobođen od fašizma. 

1944.

1954.

Osnivanje dva fakulteta i novih ustanova kulture iste godine ispostaviće se kao ključno za dalji razvoj i konačno pozicioniranje Novog Sada kao značajnog naučnog i kulturnog centra. 

1954.

1956.

Ustanovljeno je Sterijino pozorje, jedno od najznačajnijih međunarodnih pozorišnih smotri u ovom delu Evrope, i tako odata pošta jednom od utemeljivača moderne srpske kulture – Jovanu Steriji Popoviću.

1956.

1957.

Matica srpska osniva Zmajeve dečje igre, jedan od najstarijih dečjih festivala u oblasti kulture u Evropi.

1957.

1958.

Trideset pet godina nakon osnivanja, Novosadski sajam postaje član Unije međunarodnih sajmova. 

1958.

1960.

Silvester Takač i Novak Roganović su dva fudbalera legendarnog tima novosadske Vojvodine, koji su sa selekcijom Jugoslavije osvojili olimpijsko zlato u Rimu. 

1960.

1965.

Luj Armstrong, jedan od najuticajnijih džez muzičara, nastupio je u Novom Sadu.

1965.

1966.

U Novom Sadu počinju da snimaju holivudske zvezde – Entoni Kvin, Bert Lankaster, Donald Saterlend, Klint Istvud i mnogi drugi.

1966.

1967.

Film Skupljači perja za jugoslovensku kinematografiju osvaja gran-pri žirija Kanskog festivala zahvaljujući čemu i čuveni novosadski tamburaški orkestar Janike Balaža stiče svetsku slavu.

1967.

1969.

Želimir Žilnik, novosadski reditelj, za film Rani radovi osvojio je berlinskog Zlatnog medveda, a ova nagrada je samo jedna u nizu onih koje su učinile da Novi Sad postane prepoznatljiv kao jedan od značajnijih avangardnih centara u Evropi.

1969.

1972.

Novi Sad je posetio David Ojstrah, jedan od najboljih violinista 20. veka.

1972.

1976.

Novosađanka Marija Veger, jedna od najboljih košarkašica Starog kontinenta svih vremena, prvi put će kao kapiten predvoditi najbolji tim Evrope.

1976.

1978.

Đorđe Balašević, najčuveniji novosadski kantautor, snima jedan od svojih prvih velikih hitova Prva ljubav u čuvenom Studiju M, gde su nastupale najveće muzičke zvezde jugoslovenske scene, tada jedne od najznačajnijih u Evropi.

1978.

1980.

Slobodan Kačar, član novosadske Vojvodine, okitio se zlatnom olimpijskom medaljom što će biti samo uvertira u osvajanje četiri najznačajnije svetske titule u profesionalnom boksu.

1980.

1982.

Majkl Džordan, za mnoge najbolji košarkaš svih vremena, igrao je u Novom Sadu u Sportskom i poslovnom centru Vojvodina (SPENS), koji je godinu dana ranije otvoren za 36. Svetsko prvenstvo u stonom tenisu.

1982.

1987.

Novosađani su među poslednjima imali priliku da čuju čuvenog džez muzičara Četa Bejkera.

1987.

1988.

Novosadska škola stripa postaje svetski poznata ljubiteljima devete umetnosti posle saradnje Novosađanina Zorana Janjetova sa čuvenim Alehandrom Hodorovskim.

1988.

1991.

Novosađanka Monika Seleš postaje prvi reket sveta.

1991.

1996.

Aleksandra Ivošev postaje prva Novosađanka koja osvaja olimpijsko zlato, a na istom takmičenju u Atlanti osvaja i drugu, bronzanu medalju u streljaštvu.

1996.

1999.

Novi Sad ponovo ostaje bez svojih mostova tokom NATO bombardovanja SR Jugoslavije. 

1999.

2000.

Većinu tima i stručnog štaba „zlatnih odbojkaša” na Olimpijskim igrama u Sidneju činili su bivši i tadašnji članovi novosadskog kluba Vojvodina.

2000.

2001.

Trifun Dimić, utemeljivač romologije, osnivač Matice romske i prvi na svetu prevodilac Biblije na romski jezik, preminuo je u Novom Sadu. 

2001.

2002.

Aleksandar Tišma, pisac koji je svojim delima Novi Sad učinio prepoznatljivim na književnoj mapi Evrope, dobio je svoje poslednje veliko evropsko priznanje postavši član Akademije umetnosti u Berlinu. 

2002.

2012.

Osvajanjem zlatne medalje na prvom zvaničnom FIBA Svetskom prvenstvu u Atini Novosađani započinju period svetske dominacije u košarci 3 na 3.

2012.

2013.

Exit festival, nakon više od decenije okupljanja najvećih muzičkih zvezda popularne kulture i posetilaca iz celog sveta, osvaja po prvi put titulu Najbolji muzički festival, najprestižniju festivalsku nagradu u Evropi.

2013.

2015.

Novi Sad je posetio peruanski nobelovac, književnik, Mario Vargas Ljosa, a već sledeće godine i turski književnik, takođe nobelovac, Orhan Pamuk.

2015.

2016.

Novi Sad osvaja dve prestižne evropske titule – titulu Evropske prestonice kulture i titulu Omladinske prestonice Evrope. 

2016.

2017.

Simfonijski orkestar novosadske Muzičke škole Isidor Bajić proglašen je za najbolji omladinski orkestar u Evropi.

2017.

2018.

Zlatnu medalju u skoku u dalj na Svetskom prvenstvu u atletici u dvorani osvaja najtrofejnija srpska atletičarka, Ivana Španović, članica novosadskog kluba Vojvodina.

2018.

2019.

Novi Sad je Omladinska prestonica Evrope sa krilaticom „Otvorena vrata”.

2019.

2022.

Novi Sad je Evropska prestonica kulture sa sloganom „Za nove mostove”.

2022.